اخبار
در نشست تخصصی سفالینه های زرین فام اعلام شد: محراب های زرین فام ایرانی زینت بخش موزه های جهان از اواخر قرن نوزدهم میلادی محرابهای زرین فام ایرانی زینت بخش بسیاری از موزه های جهان شده اند.


به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، رضا وحیدزاده  عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی این مطلب را در  نشست

تخصصی سفالینه های زرین فام که به همت پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار فرهنگی –تاریخی پژوهشگاه  برگزار شد مطرح کرد.

او با بیان بخشی از مقاله اش به بررسی تجارب مرمت و نمایش محرابهای زرین فام پرداخت و گفت :از اواخر قرن نوزدهم میلادی محرابهای زرین فام ایرانی زینت بخش

بسیاری از موزه های جهان شده اند.

وحید زاده  افزود: این مقاله پدیده تبدیل این آثار به اشیاء موزه ای را از سه نقطه نظر شامل پدیده انتقال، کاشی در موزه و ضعیت بنای تاریخی بعد از انتقال مورد بررسی

قرار داده و سعی کرده که ارتقاء وضعیت حفاظت را با توجه به ارزشهای اثر دنبال کند.

این پژوهشگر تصریح کرد: برای این منظور با استفاده از مطالعات کتابخانه ای و میدانی در خصوص نمونه های مختلف محرابهای تاریخی زرین فام برای تامین داده های

لازم در هر یک از سه مبحث یاد شده تلاش شده است.

عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی اظهار داشت: در مرحله بعد با توجه به متون شناخته شده نظری حوزه حفاظت و مرمت در مورد تزئینات معماری تلاش شده که

وضع موجود با معیارهای اخلاقی حفاظت و مرمت ارزیابی و نهایتا  از طریق استدلال منطقی در هر مورد پیشنهاد لازم به منظور ارتقاء ارائه شود.
                                                                                    
                                                                 بررسی فن ساخت لعاب زرین فام

«بررسی فن ساخت لعاب زرین فام براساس کتاب عرایس الجواهر و نفایس الاطایب» عنوان مقاله دیگری بود که توسط زهره روح فر مسئول سابق  موزه دوران اسلامی و
استاد دانشگاه هنر تهران ارائه شد.

او گفت: ساخت لعاب زرین فام علاوه بر جنبه های بی نظیرهنری مانند اجرای کتیبه ها و نگاره های تزیینی که در نهایت مهارت و استادی خلق شده اند، بدون شک پدیده ای

چشمگیر در صنعت محسوب می شود.

وی تصریح کرد: این صنعت – هنر از زمان اوج خود در قرون میانی اسلامی تا کنون توجه بسیاری از محققان و هنرمندان را به خود جلب کرده است.

این پژوهشگر اظهار داشت: هدف این مقاله بررسی و شناخت مواد و نحوه تحلیل و ترکیب مواد و یا به عبارتی دست یابی به فرایندهای شیمیایی آنها در تهیه لعاب زرین فام

براساس روشهای ارایه شده توسط ابوالقاسم عبداله کاشانی است.

روح فر گفت : به منظور  بررسی دقیق رساله کاشانی، از منابع دیگری نیز استفاده شده  که از آن میان می توان به کتاب  "الاسرار " اشاره کرد،  در این ماخذ به علاوه

بر طبقه بندی مواد، توضیحات مبسوط و دقیقی در باره  فرایندها و اعمال شیمیایی مواد با یکدیگر داده شده که روشنگر روشهای ارایه شده در رساله کاشانی و نتایج حاصل

از آن است.
                                                                                                 مینای زرین فام ایران

سید محمد میرشفیعی  عضو هیئت علمی و دانشجوی دکتری رشته هنرهای اسلامی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز نیز در ادامه با بیان گوشه ای از مقاله خود با عنوان «مینای

زرین فام ایران بر اساس مطالعه تطبیقی کتب تاریخی  "جواهر نامه نظامی"  و "عرایس الجواهر و نفایس الاطائب" »پرداخت و گفت: تکنیک لعاب زرین فام در قرن اخیر

مورد مطالعه برخی از محققین قرار گرفته تا به منظور احیای آن قدم موثر برداشته شود.

او  از جمله مهمترین منابع تاریخی پیش روی محققین در این حوزه را دو کتاب معروف "عرایس الجواهر و نفایس الاطایب" تالیف ابوالقاسم کاشانی و "سه کتاب درباره

هنرمندان" تالیف پیکولپاسو اعلام کرد.

وی افزود: به نظر برخی محققین در کتابهای فوق به تمامی نکات لازم برای ساخت دقیق لعاب زرین فام اشاره نشده است از این رو  در این مقاله کتاب "جواهر نامه

نظامی" تالیف محمد بن ابی البرکات نیشابوری بعنوان قدیمی ترین سند تاریخی درباره ساخت لعاب زرین فام مورد توجه واقع شده است.

او تصریح کرد: لذا فرمولهای ارائه شده در کتاب  عرایس الجواهر با فرمولهای ارائه شده در کتاب جواهر نامه تطبیق داده شده است و  به نظر می رسد که فرمولهای ارائه
شده در کتاب "جواهر نامه" کاملتر از دیگر کتب تاریخی است  و  بدون کم و کاست می تواند ما را به ساخت لعاب زرین فام برساند و احیای تکنیک لعاب زرین فام قدیم

ایران را در دوران معاصر به دنبال داشته است.
                                                                                     مطالعات علمی انجام‌شده روی تزیینات زرین‌فام

در ادامه نشست تخصصی سفالینه های زرین فام «مروری بر مطالعات علمی انجام‌شده روی تزیینات زرین‌فام »عنوان مقاله ای بود که توسط پرویز هلاکوئی  عضو هیات

علمی دانشگاه هنر اصفهان ارایه شد.

او گفت: استفاده از تزیینات زرین‌فام بر روی سفال لعاب‌دار در حدود قرن سوم هجری در عراق تحول پیدا کرد و در قرون ششم تا هشتم هجری در ایران به شکوفایی رسید.

 وی با بیان اینکه دامنه حضور زرین‌فام تنها به منطقه خاورمیانه محدود نشد و نمونه‌های نفیسی از ظروف زرین‌فام در اسپانیا و ایتالیا نیز تحول پیدا کردتصریح کرد: اگرچه

زرین‌فام آن اقبال گذشته را پس از صفویان به‌دست نیاوردولی استفاده از آن همچنان تا همین گذشته نه‌چندان دور ترک نشد به‌طوری‌که می‌توان نمونه‌های استفاده از تزیینات

زرین فام را در کاشی‌کاری‌های دوره پهلوی اصفهان مشاهده کرد.

او افزود: تلاش‌ها برای بازتولید زرین‌فام همچنان تا سال‌های اخیر ادامه داشته است. 

                                                                                              مبانی فیزیک و شیمیایی زرین فام

بهزاد اژدری  رییس هیات مدیره و مدیرعامل انجمن سفال ایران نیز دراین نشست به بیان مقدمه مبانی فیزیک و شیمیایی زرین فام پرداخت و گفت: زرین فام به تکنیکی

اطلاق می شود که حاصل آن تشکیل یک لایه فلزی با درخشش متالیک ویا قوس و قزحی در رنگهای مختلفی مثل قرمز، نارنجی، زرد، آمبر و نقره ای بر روی لعاب از پیش

پخته شده است.

او افزود: در این تکنیک پس از پخت اولیه لعاب، لایه نازکی از ترکیبات مختلف مس و نقره به همراه گل اُخری بر روی لعاب از پیش پخته قرار داده می شود که پس از

حرارت دهی مجدد و در غیاب اکسیژن در اثر شکست مولکولی ترکیبات فلزی فوق تحت احیاء، فیلم نازک فلزی روی سطح لعاب می نشیند.

اژدر اظهار داشت: پس از سرد شدن قطعه و تمیز کردن و پولیش آن زرین فام به صورت درخشندگی فلزی و یا قوس و قزحی ظاهر می شود نوع رنگ زرین فام حاصله بر

اساس ترکیب پیگمنت ها، میزان و مدت احیاء و طول پریود سرد شدن متغییر است.

                                                                              
                                                                    قدح زرین فام با نقش خاتون در مرکز ظرف

«قدح زرین فام با نقش خاتون در مرکز ظرف » عنوان مقاله ای بود که توسط زهره محمدیان مغایر  مسئول گنجینه و جمعدار اموال موزه آبگینه و سفالینه ایران ارائه شد.

او گفت: سفالینه های زرین فام بعنوان ارزشمندترین سفال دوره ایلخانی شناسایی شده اند.

وی با بیان اینکه  نقوش روی این سفالینه ها بر خلاف بقیه دوره ها نقوش پیکره ای زنان و مردان مهم آن دوره همچون شاه، شاهزاده ها و درباریان است تصریح کرد :نقوش
زنان نیز در میان قاب ها و قدح ها به چشم می خورد و از آن رو چشمگیر است که نشان از اهمیت و قدرت زنان آن دوره دارد.

                                                                      اندازه گیری ترکیبات عنصری کاشی های زرین فام کاشان

«اندازه گیری ترکیبات عنصری رنگدانه، لعاب زمینه و بدنه کاشی های زرین فام کاشان، متعلق به دوره ایلخانی (قرون هفتم تا هشتم هجری) با روش میکروپیکسی»عنوان

مقاله ای بود که در ادامه توسط داود آقاعلی گل  کارشناس آزمایشگاه واندوگراف پژوهشگاه علوم و تکنولوژی هسته ای ارایه شد.

او با بیان اینکه زرین فام نوعی تزیین رولعابی است که  برای ایجاد درخشش و انعکاس با استفاده از رنگدانه های مختلف فلزی بروی سطوح لعابدار استفاده می شودافزود:

از میان تمام شیوه های تزیین سفال، شیوه زرین فام بعلت درخشش و انعکاس رنگین کمانی اش، در سراسر تاریخ سفالگری بسیار مورد توجه بوده است.

این پژوهشگر تصریح کرد: سرزمینی که امروز به نام کشور عراق خوانده می شود، خاستگاه اولیه سفال گری زرین فام است و کشورهای خاور میانه از جمله سوریه و

مصر و ایران بیشترین سهم را در تولید و تعالی آن داشته اند.

به گفته وی، مراکز ساخت سفال زرین‌فام را از نظر نوع رنگ لعاب زمینه و همچنین نقش‌های تزیینی و نحوه ترکیب نقوش به پنج دسته زرین‌فام ری، جرجان،  کاشان، ساوه

و  تخت سلیمان تقسیم کرده‌اند.

آقا علی گل اظهار داشت: سفالینه های زرین فام، درجات مختلف رنگی از سبز طلایی، قهوه ای تیره، آبی، آبی فیروزه ای، زرد طلایی، مسی و بنفش، را  نشان می دهند.

او گفت: در این پژوهش 6 قطعه سفال زرین فام، همگی متعلق به یک مجموعه خصوصی(مجموعه کیانوش معتقدی)، با روش میکرو پیکسی مطالعه و بررسی شده اند؛ این

نمونه ها مربوط به دوره تاریخی ایلخانی ( قرون هفتم تا هشتم هجری) هستند.

به جز دو نمونه که یکی از تخت سلیمان و دیگری از امامزاده یحیی ورامین بدست آمده است، بقیه نمونه های مورد بررسی در این پژوهش از کاشان بدست آمده اند، احتمال

داده شده است که محل ساخت همه این نمونه ها کاشان باشد.

کارشناس آزمایشگاه واندوگراف پژوهشگاه علوم و تکنولوژی هسته ای افزود: در این پژوهش عناصر تشکیل دهنده بدنه، لعاب زمینه و رنگدانه های مختلف زرین فام بر

اساس نقشه توزیع عناصر موجود در نمونه اندازه گیری شده و آنالیزها نشان می دهد که تفاوت اثر رنگین کمانی زرین فام با عناصر فلزی مس و نقره موجود در رنگدانه های
مختلف ارتباط مستقیم دارد.

او خاطرنشان ساخت که بر اساس نقشه توزیع عناصر لعاب زمینه و اندازه کانی های موجود در بدنه می توان استناط کرد که ممکن است محل ساخت نمونه های مورد

بررسی متفاوت باشد.

                                                                                 مطالعه 5 سفالینه زرین فام موزه آبگینه و سفالینه ایران

فرح سادات مدنی  مسئول بخش ایکس ار اف پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار فرهنگی تاریخی  آخرین مقاله این نشست را با عنوان «بررسی کارایی دستگاه PXRF در

مطالعه سفالینه‌های زرین فام مطالعه موردی 5 عدد از سفالینه های زرین فام موزه آبگینه و سفالینه ایران» ارایه کرد.

او گفت: رولعاب زرین‌فام نوع خاصی از تزئین روی سفال است که به سرامیک پرتو قوس و قزحی طلایی رنگی می‌دهد و بر سطح سرامیک لعابدار اعمال می‌شده است.

مدنی افزود: با توجه به تنوع عناصر فلزی بخصوص مس و نقره بکار رفته و البته سایر شرایط همچون میزان ترکیبات بکار رفته، شرایط کوره، اتفاقات مرحله پخت و

ناخالصی‌های لعاب، رنج رنگی متفاوتی از طلایی تا زیتونی و مسی و قهوه‌ای در آنها دیده می‌شود.

این کارشناس اظهار داشت: به دلیل ویژگی های ظاهری جذابی که داشته در کشورهای مختلف  و دوره های مختلف تاریخی و همچنین در دوره معاصر مورد علاقه بسیاری
از هنرمندان برای بازتولید بوده و هست.

مدنی با بیان اینکه یافتن منشاء تولید این سفالینه ها، تفاوتهای تکنیکی و مواد بکار رفته در تولید آنها در دوره های مختلف تاریخی و توسط افراد مختلف مورد سوال بسیاری از
پژوهشگران است تصریح کرد: در یک بررسی اجمالی به انبوهی از نتایج مطالعه و بررسی با ابزارها و دستگاههای آنالیز مختلف می رسیم که هر یک بنوعی در تطبیق و

مقایسه با فرمولها و مکتوبات تاریخی در خصوص مواد و نحوه ساخت این نوع از آثار نتایج جالب توجهی را مشخص ساخته است.

او خاطر نشان ساخت: بدیهی است دامنه مطالعات در این خصوص و نتایجی که بدست خواهد آمد با توجه به تنوع نمونه های بکر بدست آمده از مناطق مختلف حفاری شده

در ایران هنوز می تواند جواب سوالهای بسیاری باشد و چه بسیار از نتایج بدست آمده را تغییر دهد.

مسئول بخش ایکس ار اف پژوهشکده حفاظت و مرمت  آثار تاریخی - فرهنگی  گفت :در این پژوهش 5 نمونه از ظروف سفالی زرین فام که از آثار ثبت شده در موزه

آبگینه هستند با دستگاه PXRF  با هدف شناسایی ساختار شیمیایی بدنه، لعاب، و عوامل ایجاد کننده رنگ در رولعابی زرین فام مورد بررسی قرار گرفتند.

به گفته او، بر اساس نتایج آزمایشات، بدنه نمونه های مورد آزمایش دارای بافت غنی از سیلیس و لعاب ها بیشتر از نوع سربی و قلعی می‌باشند.

مدنی در پایان تصریح کرد: در رنگ‌های قهوه‌ای اکسید آهن و اکسید منگنز، در رنگ‌های سفید اکسید سرب، اکسید قلع و یا اکسید تیتان، در رنگ‌های قرمز اکسید مس یا اکسید

آهن، در رنگ‌های آبی اکسید کبالت و اکسید مس و در رنگ‌های طلایی اکسید مس و آهن، اکسید کلسیم و یااکسید تیتانیم شناسایی شدند.

 
امتیاز دهی
 
 

All right reserved for the Research Institute and Cultural Heritage and Tourism © 2015

مجری سایت : شرکت سیگما